محمد دهدار
64
رساله علامه بزرگوار محمد دهدار در قضا و قدر (فارسى) (تعليقات حسن حسن زاده آملى)
لزوم و عليت و معلوليت در نظام عالم نيست و مى گويد عادت خداوند جارى است كه فعل را عقيب اراده بنده خلق كند و مقارنت فعل خداوند به اراده بنده را كسب دانستند ، بنابراين خداوند بنده را ثواب بر فعل خير مىدهد كه چون اراده فعل خير كرد ، خداوند آن فعل خير را به مقارنه اراده آفريد ، و همچنين او را در فعل شر عقاب مىكند از اين روى كه اراده فعل شر كرده است و تكليف و ثواب و عقاب بر افعال را به اين الفاظ درست كرده اند كه از بنده كسب است و از خداى فعل . تعليقه 13 دهدار ، پس از طرح چند مقدمه شروع در رد جبر و تفويض نموده است و در رد تفويض يك آيه و يك جمله دعا عنوان كرده است و از هر يك مطلبى علمى بسيار شريف و لطيف استفاده نموده است چنان كه گويد : « و چون اين مقدمات معلوم شد ، بايد دانست كه هر كس كه انسان را در فعل خود چون جماد مىداند در حركتش آن كس جماد است نه انسان ، چه انسان در مرتبه وجود نزد علم و اعتقاد خود است و وجود و اختيار بر فعل در انسان بديهى است . و آن كس كه انسان را در فعل خود خالق مطلق العنان مىداند و اعتقاد مىكند كه فعل او من جميع الوجوه به او مفوض است اعتقادش در توحيد ناقص و نادرست است . آيا آيات قرآنى را نخوانده و همين يك آيه كريمه كافى است كه : وَ أَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ أَ لا يَعْلَمُ